Kültür ve Turizm Bakanlığı, arkeolojik kazı alanlarında jeofizik ve jeoradar araştırmalarıyla elde edilen verilerin yetkisiz kişiler tarafından sosyal medyada paylaşılmasının kaçak kazılara yol açabileceği uyarısında bulundu. Bakanlık tarafından 81 ilin kültür ve turizm müdürlüğüne gönderilen yazıyla, araştırma verilerinin gizliliğinin korunması ve izinsiz faaliyetlere karşı tedbir alınması istendi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından 23 Ekim’de 81 il kültür ve turizm müdürlüğüne gönderilen Genel Müdür Birol İnceciköz imzalı yazıda, son dönemde arkeolojik kazı alanlarında yapılan araştırmalar sırasında elde edilen verilerin yetkisi bulunmayan kişiler tarafından sosyal medya platformlarında paylaşıldığının tespit edildiği belirtildi.
Yazıda, jeofizik ve jeoradar araştırmalarından elde edilen verilerin bilimsel gerçeklikle bağdaşmayan ifadelerle yayımlanmasının arkeolojik alanlarda izinsiz araştırma ve kaçak kazı faaliyetlerine neden olabileceği vurgulanarak, kültür varlıklarının korunması ile bilimsel çalışmaların güvenilirliği için gerekli tedbirlerin alınması gerektiği kaydedildi.

Araştırma Verileri Üçüncü Kişilerle Paylaşılmayacak
Bakanlık, kazı başkanlıkları, müze müdürlükleri ve il kültür ve turizm müdürlükleri tarafından yürütülecek jeofizik ve jeoradar çalışmalarında hizmet alınan firmalarla yapılacak sözleşmelere gizlilik hükümleri konulmasını istedi. Çalışmalarda elde edilen sözlü, yazılı ve görsel her türlü bilgi, belge, bulgu ve görüntünün üçüncü kişilerle paylaşılmasının yasak olduğu, verilerin yalnızca gerekli şartları taşıyan ilgili kurumlarla paylaşılabileceği bildirildi. Gizlilik yükümlülüklerine aykırılık halinde uygulanacak hukuki, cezai ve idari yaptırımların da sözleşmelerde açıkça düzenlenmesi istendi.

İzinsiz Ölçüm ve Görüntü Almaya Yasal Uyarı
Yazıda, arkeolojik sit alanlarında izinsiz araştırma, ölçüm ve görüntü alma faaliyetlerinin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 74’üncü maddesine aykırılık oluşturacağı belirtildi. Bu yollarla elde edilen veri ve görüntülerin paylaşılmasının aynı kanunun 43’üncü maddesi ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yayım hakkı ihlaline yol açabileceği kaydedilirken; ilgililerin izni olmaksızın üçüncü kişilerle yapılan paylaşımların Türk Ceza Kanunu’nun 336’ncı maddesi ve ilgili mevzuat kapsamında sorumluluk doğurabileceğine dikkat çekildi.

Firmalara Meslek Odası Şartı ve Sözleşme Öncesi Araştırma Yasağı
Arkeolojik alanlarda jeofizik ve jeoradar araştırmalarını gerçekleştirecek firmaların seçiminde de yeni kurallar getirildi. Buna göre firmaların ilgili jeofizik mühendisleri odasına kayıtlı olması şartı aranacak ve çalışmalar mesleki yetkinlik koşullarını taşıyan jeofizik mühendisleri tarafından yürütülecek.
Bakanlık ayrıca hizmet alımı öncesinde firmaların yalnızca fiyat belirlemek amacıyla araziyi gezebileceğini, sözleşme veya protokol imzalanmadan önce jeofizik ve jeoradar cihazlarıyla herhangi bir araştırma yapılamayacağını bildirdi. Denetimlerde mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde sözleşmelerin feshedilmesi ve gerekli adli, cezai ve idari işlemlerin başlatılması istendi.
