SELİMİYE CAMİSİ’NDE RESTORASYON TARTIŞMASI: KALEM İŞİ UYGULAMALARINDA İTİRAZA RET
UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Selimiye Camisi’nde kalem işi uygulamalarına ilişkin yürütmeyi durdurma kararına yapılan itiraz, Bölge İdare Mahkemesi tarafından reddedildi. Mahkeme, mevcut tarihi katmanın varsayımlar üzerine kaldırılmasının restorasyon etiğine aykırı olduğuna hükmetti.
Selimiye Camisi’nde Kalem İşi Uygulamaları Tartışma Yarattı
Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” olarak nitelendirdiği Selimiye Camisi’nde, 2023 yılının Haziran ayında Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onayıyla ana kubbede kalem işi uygulamaları başlatıldı. 2024 yılında tamamlanan çalışmalar sürecinde, hat ve tezyinat uzmanlarından oluşan Selimiye Camii Tetkik ve Tahkik Heyeti tarafından mevcut projeye Şubat ve Mayıs aylarında iki ayrı itiraz yapıldı ve yeni bir kalem işi projesi önerildi.
Heyetin önerileri Koruma Kurulu tarafından reddedilirken, üçüncü itirazın ardından mevcut uygulamaların “hatalı” olduğu gerekçesiyle iptaline karar verildi. Bunun üzerine 29 Temmuz’da hazırlanan yeni proje doğrultusunda, caminin ana kubbesindeki 18’inci yüzyıla ait kalem işi katmanının kaldırılması ve yeni uygulamaya geçilmesi süreci başlatıldı.
Mahkemeden Yürütmeyi Durdurma Kararı
Söz konusu uygulamaların bilimsel dayanağının bulunmadığı gerekçesiyle TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na karşı Edirne İdare Mahkemesi’nde yürütmeyi durdurma davası açtı. Davada, Koruma Kurulları’nın kararlarını bilimsel esaslara göre almak zorunda olduğu, mevcut işlemlerin hukuka aykırı olduğu savunuldu.
Edirne İdare Mahkemesi, 26 Eylül’de yaptığı ara kararla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden savunma ve belge talep ederek yürütmeyi durdurma kararı verdi. Kasım ayında açıklanan nihai kararda ise Selimiye Camisi’nin ana kubbe, yarım kubbeler ve harim bölümüne ilişkin yeni kalem işi projesine dair Koruma Kurulu kararlarının yürütmesi durduruldu.
Bölge İdare Mahkemesi’nden İtiraza Ret
Kültür ve Turizm Bakanlığı, yürütmeyi durdurma kararının kaldırılması talebiyle İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’ne başvurdu. Başvuruyu inceleyen 4’üncü İdari Dava Dairesi, bakanlığın itirazını reddetti.
Mahkeme gerekçesinde, Selimiye Camisi’nin ana kubbe ve harim bölümündeki mevcut kalem işi bezemelerin yaklaşık 200 yıllık geçmişe sahip, nitelikli tarihi belgeler olduğu vurgulandı. 16’ncı yüzyıla ait özgün bezemelere ilişkin ise somut bir çizim ya da bilimsel kanıt bulunmadığı belirtildi. Kararda, eldeki tarihi katmanın varsayımlar üzerinden yok edilmesinin restorasyon etiğine ve koruma kuramına açıkça aykırı olduğu ifade edildi.
Ayrıca Selimiye Camisi’nin 2011 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne mevcut haliyle kaydedildiği hatırlatılarak, bilimsel dayanaklardan yoksun müdahalelerin eşsiz bir kültür varlığında telafisi mümkün olmayan zararlara yol açabileceğine dikkat çekildi.
“UNESCO Statüsü Açısından Önemli Bir Karar”
TMMOB Mimarlar Odası Edirne İl Temsilcisi Atilla Ergin, mahkeme kararının olumlu olduğunu belirterek, Selimiye Camisi’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’nden çıkarılma riskinin ortadan kalktığını söyledi. Ergin, restorasyon sürecinin sona yaklaştığını ve çalışmaların tamamlanmasının ardından caminin hem ibadete hem de ziyarete açılacağını ifade etti.
